Uitgelicht » Weglaten, Leida Boersma

Weglaten, Leida Boersma

Stilleven met geranium, Leida Boersma, aquarel

Het moeilijkste in de aquareltechniek is het weglaten van zaken. Dingen niet schilderen en ze toch laten zien is ongelooflijk knap. Het lijkt zo simpel maar het moment waarop je moet beslissen te stoppen is vaak het moment waarop je denkt: “nog even daar iets zetten” en weg is je werk.

Op het atelier stond een gecompliceerd stilleven, drie geraniums, een grote blauwe kan, emaillen keukenblikken en een bruine bak. En dan moet je gaan kiezen.

Het knappe van de aquarel van Leida is dat zij precies op het goede moment wist te stoppen, onze hersenen maken het beeld compleet. Er staat een kwart bloempot maar wij weten dat die bloempot in werkelijkheid heel is. Om daar in het schilderen gebruik te maken getuigt van inzicht, dat is knap.

Leida koos voor de impressie en niet voor een fotografische weergave, een keuze die leidde tot deze prachtige aquarel. Op de foto is de aquael een stuk minder dan in het echt.

René Margritte
De Belgische schilder René Margritte (1898-1967) koos wel voor het fotografisch weergeven van zijn onderwerpen maar wist de beschouwer vaak op het verkeerde been te zetten. Eén van zijn bekendste schilderijen is het doek ” La trahison des images “(1928-1929) met als ondershcrift ”  Ceci n’est pas une pipe”. Een realistisch geschilderde pijp welk geen pijp is maar slechts verf op doek. Onze hersenen denken dat het een pijp is. Margritte hoorde tot de surrealisten.

Het surrealisme
Het surrealisme ontstond in 1924 toen de Franse schrijver André Breton zijn ‘Premier Manifeste du Surréalisme’ publiceerde in het tijdschrift De surrealistische revolutie. Hij geloofde in een hogere werkelijkheid, waarin droom en realiteit samenkomen. Zijn manifest betekende tevens het einde voor het dadaïsme, een stroming waarin het irrationele en het toeval op handen werd gedragen. Deze voorkeur voor de vormgeving van het onbevattelijke kenmerkt ook het surrealisme. Spontane uitingen zonder tussenkomst van het verstand, het ‘psychisch automatisme’, is zowel in de surrealistische literatuur als in de beeldende kunst een belangrijk middel om uitdrukking te kunnen geven aan dat wat zich afspeelt in het onderbewustzijn. De Chirigo , was één van de grondleggers van deze stoming.

Freud
De Oostenrijkse neuroloog Sigmund Freud was met zijn methode van de psychoanalyse een belangrijke inspirator voor surrealisten. Freud verklaarde dat het denken, voelen en handelen van de mens grotendeels bepaald wordt door het onderbewuste. Tijdens de slaap zouden onderdrukte gevoelens en verdrongen ervaringen zichzelf prijsgeven in de vorm van dromen. Zo komt de innerlijke waarheid van iedere individuele mens naar boven. De kunstenaars van het surrealisme probeerden het bestaan van het onderbewuste zichtbaar te maken door de droomwereld te verbeelden. Zij droegen de vermeende innerlijke waarheid van Freud hoog in het vaandel. Kunstenaars als Salvador DalíRené Magritte en Max Ernst lieten zich tevens inspireren door de schilderijen van Giorgio de Chirico. Met zijn spel met perspectieven en vreemde combinaties van objecten weet de Chirico de beschouwer te desoriënteren en een mysterieuze sfeer op te roepen, dat vervreemdende beelden oplevert die sterk doen denken aan de wereld van de droom