Uitgelicht » Ellen Welling

Ellen Welling

Stilleven met radijsjes, Ellen Welling. Aquarel

Ellen Welling is de vrouw van kleur. In haar allereerste werken was met name kleur het belangrijkste element. Kleuren die ik niet kenden. Kleuren als taupe, aubergine en zalm, het zijn niet de benamingen die de schilder gebruikt.

Uitbundig, zo zou ik haar eerste werken willen omschrijven. Naarmate het seizoen vorderde zag je een verandering in haar kleurgebruik. Het werd soberder en de kleuren werden steeds beter op elkaar afgestemd. Het wit van het papier begon die rol te krijgen die het hoort te hebben; het is één van de belangrijkste kleuren in de aquarel. Het bepaalt de mate van helderheid van het werk. Op deze pagina schreef ik welke kleuren transparant, half transparant, half dekkend en dekkend zijn.

In het stilleven met radijsjes wordt het kommetje goed geschilderd, het principe holle en bolle vorm is uitstekend weergegeven. Ook het verlepte blad van de radijsjes zijn overtuigend neergezet. Als steunkleur werd rood voor de radijs gebruikt, de hooglichten zijn goed uitgespaard.

Een goede aquarel Ellen, de vorderingen zijn duidelijk waarneembaar.


Kunst door de eeuwen heen.

Zolang de mens bestaat er kunst. In de prehistorie is kunst bedoeld om te overleven. Beroemd zijn de schilderingen in de grotten van Lascaux, Frankrijk. De schilderingen hebben vooral dieren als onderwerp. De tekeningen en de (aard)kleuren zijn goed bewaard gebleven. Veel schilderingen hebben geheel gekleurde vlakken, andere zijn uitgevoerd als krachtige lijntekeningen en gravures.  Naar alle waarschijnlijkheid werden de schilderingen gemaakt voordat mensen op jacht. De goden moeten gunstig worden gestemd zodat de jacht goed zal verlopen.

Grotschildering Lascaux, Dorgdone, Frankrijk

Op deze pagina van Historiek vindt je prachtige foto’s van de grotschilderingen.

Europa lijkt het centrum van het ontstaan van de kunsten. Dat veranderde in 2014, wanneer in Indonesië grotschilderingen worden ontdekt die minstens 40.000 jaar oud waren, wat ze op z’n minst zo oud maakt als de oudste schilderingen in de beroemde grotten van Europa.

Religie, het is eeuwenlang de leidraad voor kunst. Het geeft je houvast in een uiterst onzeker bestaan. Belangrijk is de symboliek, de vis die voor Jezus staat, het wit voor de onschuld en maagdelijkheid. Feitelijk werd in de vroeg Christelijke traditie, de kunst gestandaardiseerd. In één oogopslag moet de kijker de schilderijen kunnen lezen. Want echt lezen kunnen mensen in de eeuwen niet, het grootste deel is analfabeet. In elke Katholieke kerk vind je de 14 statiën (in sommige kerken 15) die allemaal met dezelfde kleuren en dezelfde symboliek, beginnend bij de veroordeling en eindigend bij de graflegging, de kruisweg van Jezus laten zien. Of je nou in Maastricht of Rome was, het verhaal is duidelijk. Het ultieme stripverhaal.

Overzicht 14 statiën parochie Blitterswijck, Limburg.

Die éénduidigheid zie je tegenwoordig terug in vormgeving. Iedereen, waar ook ter wereld, herkent in één oogopslag het logo van de Olympische Spelen.

In 1347 vaart een koopvaardijschip uit Genua de haven van Messina op Sicilië binnen. Aan boord zieke zeelieden die zwarte gezwellen vertonen ter grootte van een ei in de oksels en de liezen. Uit de gezwellen komt bloed en pus. Het is het schip met aan boord de zwarte dood, de pest. Europa wordt, net als nu met Corona, getroffen door een epidemie die genadeloos om zich heen grijpt. Zeven jonge vrouwen en drie jongemannen besluiten Florence te ontvluchten en zich terug te trekken op het Toscaanse platteland. Om de tijd te doden vertellen ze elkaar elke dag verhalen, variërend van scabreus tot hoofs, van dramatisch tot komisch. Allemaal zijn ze een lofzang op het menselijk vernuft en op het rake woord dat levens kan redden. De tien vertellers overleefden, door zich te isoleren, de Zwarte Dood.
In 1353 beschrijft de Italiaanse dichter Boccaccio de vlucht van deze mensen en tekent hij de verhalen op in de Decamerone. Een belangrijk werk in de literatuur.

De pest is een van de grootste massamoordenaars ooit en veroorzaakt de dood van ongeveer een derde van de Europese bevolking rond het midden van de veertiende eeuw.  Zij zorgt voor een ommekeer in het sociale en het culturele leven. Hele kloosters sterven uit, rijke families verliezen veel familieleden. Het gevolg is dat religie een minder belangrijke plaats krijgt en dat, door overlijden van veel rijke mensen, het geld wordt gecentraliseerd. Een nieuwe tijd, de Renaissance breekt aan. De familie Di Medici is zo’n rijke en invloedrijke familie. Zij zijn de grondlegger van het internationale bankwezen en het huidige kapitalisme. Rijker dan het Vaticaan speelt Di Medici gedurende de 15e eeuw op het gebied van kunst een toonaangevende rol. Kunstenaars krijgen opdrachten ander werk dan religieus werk ter maken. Het bekendste voorbeeld van zo’n werk is waarschijnlijk de Mona Lisa ( La Gioconda) van da Vinci.

Mona Lisa (Italiaans: La Gioconda), Leonardo de Vinci. 1503-1506. Collectie : Musée du Louvre, Parijs

Portretkunst blijft belangrijk, mensen zijn nou eenmaal ijdel. De Nachtwacht van Rembrandt zorgt dan ook voor een schandaal. Een groep schutters die de opdracht geven zich te laten portretteren. Iedere schutter betaalt het zelfde bedrag, maar niet iedereen wordt volledig geschilderd. Dat zet kwaad bloed maar maakt het schilderij uniek in haar opvatting. Als aardigheidje: de Nachtwacht heet eigenlijk ‘De compagnie van kapitein Frans Banning Cocq en luitenant Willem van Ruytenburgh maakt zich gereed om uit te marcheren’. Rembrandt had het met veel donkere partijen geschilderde doek met een damarvernis afgewerkt. Die vernislaag verdonkerde in de loop der tijden en zo kreeg het doek de bijnaam de Nachtwacht.

De schilderkunst verandert als Joseph Nicéphore Niépce in 1826 de eerste foto maakt. Een vage foto (de belichtingstijd was acht uur) die het uitzicht vanuit zijn werkkamer laat zien. Die foto, de ontwikkeling van de fotografie luidt het eind van de dure portretkunst in. Natuurlijk, er blijven mensen die portretten schilderen, maar opdrachten zoals in de Gouden Eeuw verdwijnen.

De eerste foto, een foto vanuit de werkkamer van Joseph Nicéphore Niépce. 1826. Belichtingstijd 8 uur,

Dat geeft kunstenaars ruimte. Zeker als de Engelsman Rand in 1841 de tube uitvindt. Vanaf dat moment wordt verf in productie genomen en gaan kunstenaars naar buiten om “en plein air” te schilderen. Weer breekt een nieuw tijdperk aan. Beginnend met de School van Barbizon ontstaat het Impressionisme. Het is aardig om je te realiseren dat landschap van voor die tijd altijd een op het atelier in elkaar gezette compositie is. Je gaat geen halve dag verf maken, in varkensblazen stoppen om dan buiten te werken. Je maakt schetsen en op het atelier stel je vanuit de mooiste schetsen het schilderij samen. Landschappen van voor 1841 zijn allemaal verzonnen, een stukje Texel met een deel Rome.

De schilders van het Impressionisme maken de kunst tot een zelfstandig iets. Stroming na stroming volgt. Een sleutelfiguur is de Nederlandse schilder Piet Mondriaan. Met hem komen architectuur, typografie, schilderkunst en vormgeving samen.

Een interessant werk is de pindakaasvloer van de Nederlandse kunstenaar Wim T. Schippers uit 1969. Het werk past in de opvatting van Schippers dat alles in principe zinloos en onzinnig is, maar daarom nog wel de moeite waard. Schippers voegt met zijn pindakaasvloer een nieuw element toe aan de kunst: geur. Het werk wordt verguisd door het grote publiek maar omarmd door de auto-industrie. Geur wordt bij duurdere auto’s een onderdeel van het concept.

Pindakaasvloer, 1969. Wim T. Schippers. Museum Boijmans van Beuningen

Kunst is, zonder dat wij ons daar constant van bewust zijn een wezenlijk onderdeel van ons dagelijks bestaan. Het is het opium voor de geest. Kunst brengt ons verder.