Uitgelicht » Yvonne Riphagen

Yvonne Riphagen

Ik schreef al eerder dat de etsen van Yvonne Riphagen geen etsen zijn die als klassiek kunnen worden omschreven. Het zijn collages van etsplaten die bij het drukproces zich tot één geheel vormen. Soms landschappelijk, soms verwijzend naar zichzelf, bouwde Yvonne in de loop der jaren haar volstrekt eigen beeldtaal op.

De prent is een sterke, uit meerdere platen, opgebouwde ets. Ik vind de kleur in het middenvlak heel mooi.

Etsen is feitelijk niet veel meer dan een reactie van een zuur of een zout op een metaal. Rembrandt maakte zijn etsen op koper en gebruikte als bijtend middel Dutch Mordant. Dit is een etswater die begin 1600 was uitgedacht door de Alkmaarse fysicus, chemicus, graveur en uitvinder C.J. Drebbel (1572-1633). In tegenstelling tot andere etsvloeistoffen, die voornamelijk bestonden uit caliumcarbonaat, had het etsvocht van Drebbel een veel mildere chemische werking op de koperen etsplaat. Het ‘Hollandse bijtmiddel’ werd verkregen uit een halve eenheid kaliumchloraat, vermengd met vijf eenheden heet water, waaraan na afkoeling een eenheid geconcentreerd zoutzuur werd toegevoegd. Het was behoorlijk giftig.

Op het atelier etsen wij op zink. De afbeelding wordt gebeten in een verdunde salpeterzuuroplossing. Er wordt gedrukt met inkten op oliebasis.


Harry van Kruiningen
Een  bekende etser is Harry van Kruiningen, pseudoniem van Henri Adelbert Janssen ( 1906 – 1996).  De eerste belangrijke reeks etsen betroffen een opdracht van het Ministerie van OKW in 1959 om de Deltawerken in beeld vast te leggen. De imposante werken maakten zoveel indruk op hem dat hij er totaal twintig etsen in klein en groot formaat van maakte. Van Kruiningen maakte graag series. Bekende reeksen zijn De DierentuinDe winkel van de doodskistenmaker van PoesjkinVertellingen van Edgar Allen PoeMultatuli en Spinoza. Uitgeverij Heuff in Nieuwkoop gaf in 1973 een boek uit met de etsen over de Minnebrieven van Multatuli en 1975 over Spinoza.

Hij maakte een schitterende uitgave over het Gilgamesj Epos, die serie prenten en het verhaal waren voor mij aanleiding om in 2001 met mijn cursisten een boek over het Epos uit te brengen.

In 1970 maakte van Kruiningen voor het Amsterdams Historisch Museum een serie van 33 zwart-wit etsen Leven en Willekeur in Amsterdam. Hij deed daarvoor een onderzoek in het Gemeentearchief Amsterdam waar hij oude oorkondes en gerechtelijke uitspraken, de zogenaamde willekeuren, uit de middeleeuwen en de zeventiende eeuw bestudeerde en als bron gebruikte voor etsen over misstanden, gruwelijkheden en bijzondere gebeurtenissen in Amsterdam.

Twee van deze etsen gaan over het echtpaar Jan Klaasen en Katrijn Pieters. Jan Klaasen werd in 1664 geboren, was trekwerker en trouwde op 22 jarige leeftijd met Katrijn Pieters. Dat was gewen gelukkig huwelijk. Katrijn dronk erg veel en ranselde bij tijd en wijle Jan af. Op 21 januari 1706 besloot de kerkenraad van de Hervormde Gemeente  het echtpaar ter verantwoording te roepen. De poppenkastfiguren Jan Klaasen en Katrijn werden geboren.

 

“Katrijn Pieters ranselt Jan Klaasen af”. Ets Harry van Kruiningen

 

Trouwakte Jan Klaasen en Katrijn Pieters.  Beiden konden niet schrijven en tekenden met een kruisje.

Huwelijks inteken register, kerk, d.b.t. 515 fol. 187. 7 september 1686, Gemeente Archief Amsterdam.