Thuis aquarelleren of schilderen in de lockdown

Corona heeft het atelier een aantal weken stil gelegd. Om thuis te kunnen werken plaats ik foto’s van een aantal stillevens en ga proberen die zo te beschrijven dat zij thuis kunnen worden gemaakt. Uiteraard kan iedereen die vragen heeft mij hierover mailen.

U bent gewend om een voorgespannen vel te krijgen, dat lukt nu niet. Mijn advies is om een aquarelblok Arches, 300 grams te kopen.  Die zijn er in verschillende maten en korrels. Een lijst met materialen en papiersoorten vindt u op de pagina materialen


MOLEN BIJ STOPWIJK

Hollandser dan dit kan het op een regenachtige winter/herfstdag niet. Maar wel een echte uitdaging voor zowel de aquarellist, de schilder als de tekenaar. Een molen bij Stompwijk. De molen ligt op 1/3 van de zijkant, de regel van drie dus. Ook het water links eindigt op een derde van de onderkant.

Lucht en water horen bij elkaar, op de foto is de lucht wat wit uitgevallen, dat mag iets blauwer zijn, een hele dunne Kobaltblauw  of een menging van Ceruleum- met Kobaltblauw. Bouw het gras niet op met één groen maar meng. Meng je blauwen met geel, vul het aan met wat sapgroen. Waar het riet het water in gaat zou ik wat meer blauw gebruiken.  De molen zou goed met Ongebrande Omber gemengd met een Zwart (ivoor) kunnen worden geschilderd, maar ook oranjes met een Paynesgrijs levert een verrassende kleur op.

Het is heel moeilijk om een echt kleurenschema te geven. De reden daarvoor is dat iedereen de afbeelding toch anders schildert. Ik kan wat richtlijnen geven maar wijk daar alsjeblieft vanaf als dat beter is.

Een tip die ik wel van belang vind is om de aquarel blond te houden. Schilder de partijen niet dicht maar laat het papier zeker waar het om lucht en water gaat.

De link leidt naar een pagina met werken van Weissenbruch, bekijk deze eerst dan zie je wat ik bedoel, ook qua kleurgebruik

STILLEVEN MET BROOD EN KAZEN

Een klassiek stilleven, uitermate geschikt voor die schilders die graag het detail zoeken. Ik koos voor een donkere achtergrond omdat de kazen daarmee beter tot hun recht komen. Je kunt voor de achtergrond denken aan een van Dyckbruin aangevuld met een donker blauw. Dat bruin komt dan weer terug in de vijgenbladen waar de schimmelkaas in is verpakt. Het blauw, vermengd met groen zou voor de schimmel kunnen worden gebruikt. De gatenkaas heeft als basis twee gelen, een lichte (Azogeel) en een wat donkere geel. Gebruik geen oker.

Het bordje waar de kaas op ligt, let erop, het is plat. Kijk waar de kaas al boven het bordt uitsteekt. Spaar bij de randen een witte lijn uit.

Het brood is moeilijk, met name de structuur. Kijk goed en je ziet dat er verschillende kleuren in zitten. Zelf zou ik eerst de donkere partijen met een heel licht Davy’s grijs opbouwen en pas daarna zoeken naar wat er overheen met.  Dat zou deels een puntje groen met violet kunnen zijn (heel erg licht!) maar kijk goed naar de partij achter de kaas. Een moeilijk stuk dus. De buitenkant van het brood zit in de Ombers en Sienna’s. Maak voor het brood eerst een proef op een apart vel.

Bekijk vooraf de stillevens van Willem Claesz, dat is leerzaam.

Wil je een grote foto? Mail mij dan.

 


VERVALLEN HUISJE

Speciaal voor de tekenaars, pen, potlood of houtkool, het vervallen huisje wat ik dagelijks tegenkom als ik naar huis of het atelier rijdt.

Heel veel kan ik er niet over zeggen maar ga vooral niet te veel in detail maar beperk je tot de hoofdzaken. Werk je met pen, maak de eerste strepen, als je de pen in de inkt hebt gedoopt, even op  een proefvelletje. Dan verminder je de kans op vlekken. Ben je rechtshandig, werk van van links naar rechts!!

Hieronder een optie in pen.

 


STILLEVEN MET TOMATEN

Een stilleven tegen een lichte achtergrond. Je zou de achtergrond kunnen weglaten,  waar je wel over kunt denken is het naar beneden vallend stuk doen iets kleur te geven. Overweeg een violet (blauw met rood).

Het brood zou ik eerst in een Rauwe Sienna schilderen, als het droog is kan je er met ombers en een Gebrande Sienna overheen. Hou het transparant!

Bij de tomaten zie je ook in de partijen waar licht op valt wat geel zitten. Datzelfde geldt voor de doorgesneden tomaat. Ook hier zou een Rauwe Sienna als onderschildering uitstekend werken. Daarna maak je het af met  transparante roden. Bij de van Gogh serie van Talens zou een Permanent Rood voor de lichte partijen en als glacis een Kraplak voor de schaduw. Het groen ; een Veridian of Hookersgroen aangevuld met weer die Gebrande Sienna. Maak hem donkerder met een puntje blauw (alleen als dat nodig is). Het is mooi om het groen op de tomaten te zetten als het rood nog een beetje vochtig is, echt een beetje hoor, NIET nat. Dan vloeit het groen iets in het rood en zit het kroontje ook echt aan de tomaat en niet op tomaat. Hou een föhn paraat voor het geval de kleur te ver doorloopt.

Dan kont nog het wit wat op het brood zit. Je kunt overwegen om met een spons (met een fijne structuur ) nog in de vochtige verf te deppen. Dan haal je wat van de Omers en Sienna’s weg en suggereer je het wit. Let op, als je dit doet, zorg dan dat je de Rauwe Sienna die als ondergrond fungeert daar niet schildert. Plannen dus.

 


PARK OVERVOORDE, RIJSWIJK

foto: Martha Stuiveling

Martha zond mij deze foto, een harstikke mooi, maar moeilijk onderwerp voor een aquarel, schilderij of pentekening. Een waterpartij met veel bomen en het aardige is, je ziet eigenlijk geen bruin. Hier zijn de bomen op de voorgrond duidelijk in groenen, Sapgroen met een beetje Gebrande Sienna. Je zou een deel kunnen nemen, b.v. alleen de bomen in het water met hun weerspiegeling. Dat alleen al is al een pittige klus. Het water: blauwen, grijzen en waarschijnlijk een puntje Veridan Groen. Dun opzetten, niet te veel water gebruiken.

Wie moed heeft neemt de  achterkant mee. Je hebt hier te maken met het atmosferisch perspectief. Hier zie je wel wat bruinen in de vorm van Sienna’s en Ombers. Et is allemaal wat vager. Ook hier kan het heel verstandig zijn een potlood te gebruiken.

Voor de tekenaars; overweeg eens een potlood of schets met pen. Eventueel aanvullen met een puntje kleur.

 


STILLEVEN MET KAN EN ROZEN

In 2021 starten we met twee onderwerpen, een stilleven en een stadsgezicht.  Het stilleven is de kan met rozen, blauw kommetje en knots. De kan en het kommetje zullen het probleem niet vormen, zorg dat de linkerkant van alles iets donkerder is.  Bij de kan zie je rechts ook dat de partij donkerder is, dat is de schaduw van de bloemen. Voor de kan kan je bijvoorbeeld een puntje Groene Aarde met Paynes Grey (en heel veel water voor de aquarellist) gebruiken maar een puntje kobaltblauw met een zwart (en weer water) geeft ook een mooie toon. Een klein beetje roze in de kan of een lichte gele (Aso-geel) zal het ook goed doen. Voor het kommetje zou ik liever een Kobalt- dan een Ultramarijn blauw gebruiken.

De bladeren van de rozen zijn goed te schilderen met een Sapgroen aangevuld met een blauwe maar wie het heeft, Citroengeel en Ultramarijn-Blauw geven een mooie groene.
De bloemen zelf, die zijn moeilijk. Zorg in ieder geval dat het hart nooit in het midden staat. Voor de tekening kan je het volgende schema gebruiken:

Op deze manier leg je de blaadjes over elkaar. Je ziet dat de uiteinden elkaar niet raken. Op het eind kan je  beginnen met wat schaduw aan te geven.

Daarna schilderen. Voor de kleur kan je een verdunde Kraplack -Rood gebruiken. Goed verdunnen anders verlies je de transparantie en wordt de bloem te rood. Om het rood wat donker te krijgen kan een puntje Paynes Grey worden toegevoegd. Alles met mate. Wie en roze heeft kan deze natuurlijk goed gebruiken.

Begin licht te schilderen, daarna laten drogen. Zo bouw je laag voor laag de bloem op.


SIBIU, Roemenië

Dit onderwerp kan als een grafisch beeld met sterke, strakke lijnvoering en contrasten worden geschilderd maar laat voldoende ruimte over voor het romantische schilderij. Het is meer een onderwerp voor olieverf of acryl dan voor aquarel. Wie dit in aquarel wil schilderen moet op een stevig, 300 grams papier werken en echt laag over laag gaan werken. Laat de lagen drogen, doe je dan niet dan wordt het een smoezelige aquarel.  Het onderwerp is een binnenplaats in de stad Sibiu in Roemenië. Over het kleurgebruik wil ik niet te veel zeggen. Gelen, Okers, Sienna’s en Ombers vormen met Wit de basis. Het Roze in de achtergrond, daar pleit ik voor. Niet onverstandig is om (bij aquarel) de lijnen van de tralies met een potlood te zetten. Dat is altijd strak. De schilders hebben een probleem, gebruik een dunne penseel en leg desnoods het paneel neer. Paneel want eigenlijk is een zo glad mogelijke ondergrond het beste om een dergelijk beeld te schilderen.


STILLEVEN MET FLESSEN

Een stilleven zoals Morandi ze opstelde. Ga vooral eerst eens op de pagina met afbeeldingen van zijn schilderijen kijken.  Geen kleuren maar alleen witte onderwerpen. Wit om de schilder zelf de kleuren te laten bepalen.  Toch zie je wel wat kleur. In de flessen zie je een puntje groen, in het voorste kommetje en kannetje een zweem geel en wat gebrande sienna.

Moet het in die kleurstelling? Beslist niet. in de doeken van Morandi zie je dat hij een groot palet aan kleuren heeft maar ze wel in gamma ( bij elkaar houdt. Soms met een klein accent op precies de goede plaats.

Achtergrond is licht gehouden, de lijn onder de tafel is een donkere variant van de achtergrond


 

HET LANDSCHAP, Sebeșu de Jos, Roemenië

Thuiswerken heeft ook een voordeel. Voor het eerst kan ik een landschap neerzetten. Ook mooi om met pen en inkt te tekenen. Sneeuw is niet wit, het heeft reflectie van licht en het heeft kleur. Op de toppen zie je een zacht geel, de schaduwpartijen  tonen lichte blauwen tot licht violet toe.
De vier palen links zorgen voor de diepte werking. Hou er dus rekening mee dat  het prikkeldraad naar beneden toe wegloopt.

Belangrijk is de vuistregel van achter naar voren te schilderen toe te passen. Eerst de lucht (let op de zachte roze rechts, prachtig) en de Karpaten (de bergketen). Die hou je vaag. Niet door er met een witte over heen te gaan maar door de vorm wat minder nadrukkelijk te schilderen en vooral zacht te schilderen. Achter de boompartijen zie je dat de sneeuw wordt afgewisseld met kleurvlakken. Probeer het in een gamma te houden, dus schilder met kleuren die bij elkaar horen. Pas als de achtergrond klaar is ga je aan de voorgrond beginnen. Gelen, wat blauwen en violet. Als je goed kijkt dan zie je dat de wind sporen in de sneeuw heeft getrokken. Die lopen allemaal naar rechts. Belangrijk om dat ritme, dus ook de onderlinge afstand er goed in te zetten.

Pas op het allerlaatst plaats je de palen, takken en bomen in het werkstuk. Op de twee schoven in het centrum zie je wat geel  en zelf een puntje groen zitten. Daar valt het licht. Probeer pure bruinen te vermijden. Een mening van een rauwe (ongebrande) omber met een ultramarijn blauw geeft een mooier resultaat. Iets meer blauw in de menging is dan weer als schaduw op de palen te gebruiken.

Bomen schilder je met een echt dunne penseel, dus geen varkensharen kwast maar met een mooi dun penseeltje of, voor de aquarellisten met potlood of pen.
Dan wordt het een gecombineerde techniek. Rembrandt deed dat ook, u bent dus in goed gezelschap.

Het is een moeilijk onderwerp, er staat heel veel in de foto. Het grote, donkere vlak tussen de twee bomen zou ik weglaten.

Ik ben benieuwd naar de resultaten


STILLEVEN MET GEMBERPOT

Het stilleven met gemberpot is geënt op de bekende reeks schilderijen en aquarellen van Voerman. Helaas kan ik niet aan verse bloemen komen, het zijn dus zijdebloemen geworden. Voel je vrij om er een andere bloem in te zetten.
Zoals je ziet, de schaduw komt van links en daarmee komt de eerste aquarel, de kommetjes, weer naar voren: binnen donker aan de linkerkant5 en buiten donker aan de rechterkant.

Ik zou het onderwerp, behalve het witte bakje eerst een laag Rauwe sienna geven. Laat dat goed drogen, liefst een avond.  Voor de achtergrond kan de keuze voor een Neutraal Zwart met een Antwerps Blauw of anders een Pruisisch blauw met Paynes Gray. Wellicht iets aanvullen met een Gebrande Sienna. Voor de pot kan je kiezen voor een menging van Ultramarijn Blauw  of Antwerps Blauw/ Pruisisch blauw) met een Aso- of Cadmiumgeel.

De kleuren die ik hierboven geef zijn de basis, zelf uitbreiden is zeker de moeite waard

De lampionbloemen kunnen in een Cadmium Oranje worden geschilderd maar veel mooier is een Aso-Rood met Aso-Geel. De bloemen laat ik aan u zelf over.

Tip voor de achtergrond.  Wie Arabische Gom heeft (aquarel); meng je laatste laag met wat van deze gom aan. De verf vloeit dan minder weg.


MAGNOLIA

Een tak van de magnolia in blauwe vaas. De vaas weglaten is op zich geen gek idee, het kan heel mooi zijn om alleen de tak te schilderen. Ik zou de tak dan ook niet tot aan de randen schilderen maar wat “zwevend” op het papier.

In aquarel zou ik er voor Kiezen de achtergrond wit te laten, je kunt dan wel de schaduw op de achtergrond aangeven.

Kleuren:

Overweeg voor de tak een menging van Paynes grijs met een ongebrande omber of een ivoor zwart, voor de knop kan de keuze voor een menging van Davy’s grijs en cadmium geel of een menging van een sapgroen, een puntje rauwe omber (=ongebrande omber) wellicht wat ivoor zwart er bij. Een groene aarde met Davy’s grey sluit ik ook niet uit.

Wil je de tak plastisch maken, (dus rond), zet dan aan de onderzijde af en toe een iets donkerdere streep. Beslist niet één doorlopende lijn maar stukjes.


STILLLEVEN MET ROEST EN UITERJOON

Een roestig stilleven welk op zich niet zo moeilijk te maken is. De bol die in het stilleven ligt is een uiterjoon. Een uiterjoon is de laatste boei van een visnet. Op Scheveningen (op, dat is correct Schevenings), vissersplaats van oudsher,  is een bejaardencentrum welk de Uiterjoon heet.

Kleuren.
Ik zou kiezen op het hele onderwerp, niet de achtergrond) eerst in een dunne rauwe Sienna op te zetten. Als dat droog is ga je verder.
Kleuren die kunnen worden gebruikt zijn verder:

  • Gebrande Sienna
  • van Dyckbruin
  • Pruisisch of Antwerps blauw
  • Azo of cadmiumrood (mengen met de Sienna!)
  • overweeg eens een roze in of onder het werk te plaatsen

Voor de achtergrond en bodem  zijn sienna’s, blauwen en een davy’s grey goede opties. Het palet wat ik geef is onvoldoende, Met gele oker gemend met ultramarijn, violet of e Davy’s grey zijn ook prachtige bruinen te maken. Met een sapgroen en rauwe omber kan een prachtig groen/bruine toen worden gemaakt. Wie Chroomoxidegroen en Cadmium Oranje mengt krijgt een diepe groen bruine achtergrond. Chroomoxide groen is dekkend.
Wordt de aquarel te zwaar, overweeg dan om een paar heldere blauwen als accent in de aquarel te verwerken.


Maria met kind

Voor de kerstperiode een iets nader onderwerp dan u van mij gewend bent.  Ik wil dit onderwerp gebruiken om iets van de symboliek in de Christelijke schilderkunst te tonen.

Helder kleurgebruik, omdat de beschouwer het doek goed moet kunnen lezen. Lezen, is precies het woord waar het over gaat. In de vroege Middeleeuwen en Middeleeuwen kon met merendeel van de mensen niet lezen. Dit soort schilderijen moet je eigenlijk als een soort  stripverhaal bekijken. Waar je ook kwam, in één oogopslag moest duidelijk zijn wie er werd afgebeeld. Maria dus altijd in het blauw. Johannes de Doper of als zijn symboolgestalte de adelaar of met de adelaar aan zijn voeten en Judas met een knots. Zo wist iedereen direct wie op het schilderij werd afgebeeld.

In dit onderwerp zie je Maria in het blauw.  Het blauw  symboliseert daarmee het hemelse of de pure maagdelijkheid.  Het kind mag duidelijk zijn. Altijd leuk om te zien dat het kind nooit als baby wordt afgebeeld, dat symboliseert zijn wijsheid.  Achter Maria hangt een witte (Joodse) doek. Deze doek staat symbool voor de reinheid.

Aan de andere kant staat een uitgedoofde kaars. Die kaars brand niet meer omdat met de geboorte van Jezus het licht op de aarde werd gebracht. Uitgedoofde kaarsen zijn het symbool voor het licht van Christus of God. Het gewone licht had men niet meer nodig, dat kon dus uit.

Dan zien we twee boeken en twee sleutels. De boeken zijn het Getijdenboek en de Bijbel, de sleutels staan symbool voor de Openbaringen. De bloemen zijn het begin van het nieuwe leven, de witte bloem heeft weer de kleur van de onschuld. Met de rode bloem, (zou eigenlijk een echte roos moeten zijn) wordt het bloed van de martelaren aangeduid.

Dit soort doeken zitten dus vol symboliek, en niet alleen de Maria met kind doeken. Want waarom waarom heeft het meisje in het centrum van de Nachtwacht eigenlijk een kip in haar handen??
Als aardigheidje. Wist u dat Kapitein Frans Banninck Cocq  en luitenant Willem van Ruytenburch in de museumwinkel ook te koop zijn als Playmobilpoppetjes?

 


 

Stilleven met kannen 2

Een tweede stilleven vanuit een ander gezichtspunt. Het stilleven van achteren gezien. Veel witten, waar gelen en blauwen in zit. Waarom geel? Omdat de lamp die er opstond een gele gloed heeft. Blauwen en een Davy’s gray in de achtergrond. En die ene fles? Ik ben benieuwd.


Stilleven met kannen

Het stilleven met kannen is een moeilijk stilleven. Moeilijk omdat het ongebruikelijk is om op een onderwerp te kijken in plaats van er tegenaan. Alle verhoudingen zijn opeens anders, dat dwingt tot anders kijken. Het is ook niet een “mooi” stilleven. Je zult echt iets moeten doen om hier iets van te maken. Let eens op de schaduwen en het echte wit van het onderwerp. Probeer dat wit eens een keer niet te schilderen, uit te sparen.

Een andere vraag is of je het stilleven letterlijk moet kopiëren of dat je met de compositie gaat spelen, uitsneden maken.  Het beste advies wat ik kan geven is eerst een serie kleine schetsen in potlood te maken waarbij door arcering de lichte partijen naar boven komen.

Als tip; let eens op de kleuren aan de bovenzijde, een heel mooi gamma om de witten in te schilderen. Hier zou een kleur als dodekop (Caput Mortuum Violet) met een puntje Rose Madder Genuine een mooie basis voor vormen.

bovenzijde stilleven met kannen

Stilleven met citroenen

Het stilleven is een klassieker, citroenen op een tinnen schaaltje en de bekende geschilde citroen.
Het kleurgebruik zal niet het grootste probleem zijn, citroen, azo geel aangevuld met  wat gebrande sienna. De grootte vormt het probleem. Kijk maar eens naar de citroenen in het schaaltje. Je ziet nauwelijks schaal, de citroenen steken er ver bovenuit. Maak de citroenen dus niet te klein!  Een neutraal zwart (Winsor&Newton) vormt, met een donkere blauwe, een prima basis voor de zwarte. De aquarellist spaart het wit van de geschilde citroen uit.

Uiteraard kan je ook heel expressief gaan werken, de complementaire gele en blauwen fel tegenover elkaar zetten.

Tegenwoordig worden deze stillevens geschilderd omdat ze mooi zijn, de symboliek speelt nauwelijks een rol. Toch wel aardig om iets over de symboliek te weten. Wordt een citroen geschilderd in combinatie met wijn dan ligt die citroen daar om de zoete wijn op smaak te brengen. Belangrijk daarbij was de juiste verhouding of mate, de citroen kan dan voor matigheid staan

In dit stilleven heeft de citroen meer een waarschuwende functie. Citrusvruchten waren in de 17e eeuw gewijd aan Venus, de klassieke godin van de liefde. Met name de citroen, vanwege zijn bittere smaak, kon symbool staan voor zure liefde en valse vriendschap.
Een citroen waarvan de schil in een mooie, sierlijke krul is geschilderd vertelt dat de citroen wellicht een lust voor het oog kan zijn  maar dat de beschouwer zich wel moet bedenken dat die fraaie citroen uiteindelijk een zure smaak heeft.  Het kan het symbool zijn voor de “schone schijn”.


Stilleven met kannen en eieren

Een statisch stilleven waarbij vooral de eieren het probleem zijn. Eieren lopen zowel over de horizontale as als over de verticale as rond.  Het ei raakt de tafel maar op één punt. Kleuren als omber en sienna kunnen als uitgangspunt dienen, maar den ook eens aan een hele lichte roze of een rauwe sienna aan de bovenzijde.

De voorste blauwe kom heeft als basiskleur een kobaltblauw,  voor de de grote kan zou een Antwerps blauw of Pruisisch blauw met een gebrande sienna  het uitgangspunt kunnen vormen.

De grote, “witte” kan laat ik open. Realiseer je dat wit een kameleon is, er mogen de vlekken kleur van de omgeving op zitten, graag zelfs. Wie echt roest wil schilderen kan in de roestplekken (gebrande Sienna en een van Dyckbruin) wat zout toevoegen. Gebruik niet in dat geval niet te weinig kleur, want het zout onttrekt water en kleur. Maak eerst een proefje en kijk of het lukt en of het bevalt.  Een voorbeeld van schilderen met zout vind je hier.

De kleuren die ik aangeef zijn niet meer dan wat basiskleuren, wijk daar vanaf als dat nodig en mogelijk is. Succes.

Overweeg eens om de achtergrond en de schaduw partijen donker te maken. Dan zou je dit kunnen krijgen:

 


Engelse drop

Het nieuwe onderwerp; een pot met Engelse drop. Bij dit onderwerp is het niet de bedoeling dorpje voor dropje te schilderen.

Als eerste maak je het hele papier nat en schilder je de achtergrond, je kunt denken aan de combinatie Davy’s grey en Groen Aarde maar een menging van kleuren uit het stilleven kan ook. Zorg wel dat je dun schildert
Als het papier nog nat is haal je de vorm van de fles met een spons weg (voorzichtig!). Laten drogen en kijk of je nog iets aan de achterzijde doet. Een achtergrond is enorm bepalend, neem er dus de tijd voor.

Is de achtergrond af maak dan de partij waar de fles staat weer nat en schilder nat in nat de kleuren van de drop. Je begint met een compositie van zwarte vlakjes.

Is alles droog dan werk je de partijen verder uit, gebruik een Rauwe Sienna voor  de aanslag in de dop. Je kunt nu steeds preciezer en droger gaan werken. Hou een spons of doekje bij de hand om witte plekken te maken.  Hou er verder rekening mee dat glas dikte heeft, schilder de drop dus niet tegen de rand aan maar hou ruimte tussen drop en glas.

Als je het glas schildert zorg dan voor wat uitsparingen. Met een klein wit lijntje (uitgespaard) ligt de drop in het glas en niet op het glas.